Architectuurgids Wenen & Hundertwasser: Van keizerlijke elegantie tot eco-rebellie

Keizerlijke barok voelt als de enige wet in het centrum van Wenen, totdat je de rebellie in de details ontdekt. Aan het begin van de 20e eeuw liet Otto Wagner de traditie varen om de stad het moderne tijdperk in te trekken. Loop door de Linke Wienzeile om zijn Majolikahaus (1898) te vinden. De bloemrijke tegelgevel is een prachtstuk dat de kloof overbrugt tussen Art Nouveau en pure functie. Maar voor de echte schok vergelijk je de bloemen van Wagner met de kille blik van Adolf Loos. Ga naar de Michaelerplatz om het Looshaus te zien, recht tegenover de protserige Hofburg. Toen het in 1910 opende, veroorzaakten de kale ramen een schandaal. De inwoners noemden het het "huis zonder wenkbrauwen". Keizer Franz Joseph haatte het zo erg dat hij de gordijnen van zijn paleis dicht hield om het zicht te blokkeren. Om het genie van Loos zelf te ervaren, duik je de Loos American Bar in bij Kärntner Durchgang. De bar is piepklein met 27 square meters, maar de spiegels en onyx creëren een enorme, diepe ruimte. Neem hier een cocktail voor €14 tot €20; het is een verplicht ritueel. Sla ook Wagners Postsparkasse uit 1906 niet over. Hij gebruikte gewapend beton en aluminium toen dat nog als industrieel afval werd beschouwd in plaats van kunst. De lokettenzaal is een tempel van functionaliteit. Deze mannen rekenden af met de 19e-eeuwse franje en maakten de weg vrij voor de radicale woningbouwprojecten van het Rode Wenen.

Waar Loos de stad kaal plukte, bracht Friedensreich Hundertwasser het spektakel terug. In de jaren 80 viel deze kunstenaar de "goddeloze rechte lijn" aan en eiste ruimtes waar mens en boom als gelijken samenleefden. Zijn beroemdste wapenfeit is het Hundertwasserhaus aan de Kegelgasse 36-38 in het 3e district. Het is een sociaal woningbouwproject dat eruitziet als een gesmolten puzzel van primaire kleuren en bossen op het dak. Je ziet bomen uit de ramen groeien; dit zijn "boomhuurders" die hun rechten opeisen. Probeer echter niet naar binnen te gaan. Er wonen hier echt mensen en zij hechten aan hun privacy. Blijf op de voetgangersstraat om de golvende kasseien en de fontein te bewonderen. Direct aan de overkant ligt het Hundertwasser Village. Dit was tot 1990 een bandenwisselplaats, totdat de kunstenaar het veranderde in een bazaar. Het neigt met zijn souvenirskraampjes naar een toeristenval, maar ga toch even vijf minuten naar binnen. Het ontwerp van het café en de psychedelische toiletten zijn puur sprookjesachtig. Ga 's ochtends, wanneer het licht de kleuren het mooist raakt voordat de grote menigte arriveert.

Loop in tien minuten van het woningproject naar de Untere Weißgerberstraße voor het Kunst Haus Wien. Dit is het hoofdgerecht. In 1991 toverde Hundertwasser een oude Thonet-meubelfabriek om tot een met mozaïek bedekt museum. De zwart-wit geblokte gevel is gehuld in klimop en onregelmatige verfspatten. Het herbergt de grootste collectie van zijn schilderijen en schaalmodellen ter wereld. De entree is €16, maar met een Vienna City Card krijg je 30% korting. De vloeren binnen zijn de grootste attractie; ze zijn ongelijk en hobbelig als een bosbodem. Het is een bewuste keuze om je te laten vertragen en je balans te laten zoeken. Het gebouw is onlangs ingrijpend vernieuwd om op hydrothermische energie te draaien. Het is officieel het eerste "Groene Museum" in Oostenrijk. Er wonen zelfs 140,000 bijen op het dak die honing maken voor de museumwinkel. Sluit je bezoek af bij Café Friedlich op de begane grond. Het is in 2024 heropend en is een weelderige oase van mozaïekzuilen. Bestel de romige brandnetelsoep (Hundertwassers Leibspeis) en sla de stijve cafés aan de Ringstrasse voor een keer over.

Het wildste gebouw in het 9e district is in feite een afvalcentrale. Dit is de Spittelau Waste Incineration Plant. Na een brand in 1987 vroeg de stad Hundertwasser om het te herstellen. Hij zei pas ja nadat ze beloofden de beste rookreinigingstechnologie ter wereld te installeren. Nu verwarmt het honderdduizenden huizen. Neem de metro U4 of U6 naar Spittelau en je ziet een gouden bol schitteren op een enorme schoorsteen. De hele plek lijkt op de vesting van Willy Wonka met blauwe tegels en grillige ramen. Het is het enige nutsgebouw dat je ooit op een ansichtkaart zult zien. Het bekijken vanaf het Donaukanaal is prachtig, maar binnenkijken is nog beter. Wien Energie organiseert gratis rondleidingen. Je kunt op een glazen vloer boven de afvalbunker staan en de hightech binnenkant van de centrale bekijken. Je moet deze weken van tevoren boeken via de website van Wien Energie. Het is het ultieme bewijs dat duurzame techniek niet saai hoeft te zijn.

Het vervoer in Wenen is efficiënt, maar de regels veranderen. Vanaf 2026 kost een digitaal 24-uurs ticket in de WienMobil-app €9.70. Papieren versies zijn duurder. Sla de U-Bahn over waar mogelijk en gebruik de trams om de stad aan je voorbij te zien trekken. Tram 1 is je beste vriend. Deze cirkelt over de Ringstrasse voor de klassieke keizerlijke pracht en gaat daarna het 3e district in. Stap uit bij Hetzgasse om op twee minuten van het Hundertwasserhaus te zijn. Loop van daaruit naar het Kunst Haus Wien. Als je actief wilt zijn, pak dan een WienMobil deelfiets en rijd langs het kanaal naar Spittelau. Als je meerdere plekken bezoekt, is de Vienna City Card de investering waard. Het dekt al het vervoer en verlaagt de entree van het Kunst Haus met 30%. Het geeft je ook een reden om naar de rand van de stad te gaan. Bezoek Steinhof om de kerk met de gouden koepel van Otto Wagner te zien. Het is het perfecte eindpunt van een modernisme-tour.