Dineren in Budapest: Een lokale gids over fooien, proosten en tafelmanieren

De grootste hoofdpijn voor bezoekers is het onderscheid tussen de 'servicekosten' (szervizdíj) en de fooi (borravaló). De meeste plekken in District V en de Joodse wijk rekenen tegenwoordig 10% tot 15% servicekosten direct op de rekening. Zoek naar 'szervizdíj' op je bon. Als het erop staat, ben je geen forint meer verschuldigd. Het personeel krijgt een deel van dat bedrag. Als de service geweldig was, rond de rekening dan af, maar een volledige 10% extra geven is overdreven. Bij een 'kifőzde' (kantine) in de districten VIII of IX zal deze post echter niet bestaan. Houd het daar op 10% voor goede service en 15% voor uitmuntende service. Laat niet zomaar contant geld op tafel liggen; dat wordt als onbeleefd beschouwd. Overhandig het geld aan de ober en noem het totaalbedrag dat je betaalt. Als de rekening 4.500 HUF is en je geeft een biljet van 10.000, zeg dan 'Five thousand, please' (of 'Ötezer'). Ze houden het verschil van 500 HUF als fooi. Als je met de kaart betaalt, vertel hen dan het totaalbedrag voordat ze de machine activeren. Bij de meeste terminals kun je later geen fooi meer toevoegen. En bewaar wat munten van 100 en 200 HUF in je zak voor de toiletjuffrouwen.

Pak een biertje bij Szimpla Kert en je zult iets vreemds opmerken. Lokale bewoners kijken elkaar in de ogen, heffen hun glas, maar laten ze elkaar nooit raken. Geen geklink. Het is geen fout; het is een 170 jaar oud protest. De legende gaat dat Oostenrijkse generaals met bierpullen proostten om de executie van 13 Hongaarse martelaren na de revolutie van 1848 te vieren. Hongaren zwoeren 150 jaar lang niet te klinken. Het verbod eindigde officieel in 1999, maar veel locals weigeren het nog steeds. Eer de geschiedenis. Hef je glas, houd oogcontact en drink zonder contact. Maar doe er niet te moeilijk over, want deze regel geldt alleen voor bier. Wijn, pálinka en cocktails zijn wel geschikt voor een luid 'Egészségedre' (Egg-ess-shay-ged-re). Als dat te ingewikkeld is, werkt 'Egészség!' prima. Als iemand je een shot pálinka geeft, nip er dan niet aan als thee. Neem een flinke slok. En als je bij een Hongaars gezin thuis eet, drink je glas dan niet helemaal leeg, tenzij je een bijvulling wilt. Een leeg glas is een uitnodiging voor meer drank.

Wil je goed eten zonder de toeristenbelasting? Zoek naar de 'napi menü' (dagmenu). Op doordeweekse dagen tussen 11:30 en 14:00 uur gaat de beroepsbevolking naar kantines en bistro's voor een lunch met een vaste prijs. Het is de beste deal in de stad. Je krijgt soep en een stevig hoofdgerecht voor 2.500 tot 3.900 HUF ($7–$11). Dat is vaak een derde van de prijs voor een diner. Voor een retro sfeer zonder poespas ga je naar Frici Papa Kifőzdéje in de Király utca. De service is snel, de tafels staan dicht op elkaar en het eten is puur. Voor iets moderners probeer je Ruben Étterem in de Magyar utca. Je kunt daar een knoflookcrèmesoep en gebraden varkensvlees scoren voor minder dan 3.000 HUF. Vraag alleen niet om aanpassingen. Je eet wat de chef heeft gemaakt. En blijf tijdens de spits niet te lang hangen bij je espresso. De tafels wisselen snel en het personeel zal je een 'doorlopen'-blik geven als je te lang blijft zitten.

Verwacht geen extraatjes. In Budapest verschijnt brood niet gratis op tafel. Als er een mandje 'kenyér' op je tafel landt, controleer dan later de rekening; het kost je waarschijnlijk 300 tot 600 HUF. Hetzelfde geldt voor de 'Erős Pista' (pittige paprikapasta) of een bakje mayonaise. Het zijn kleine bedragen, maar het telt op. Water is een andere eigenaardigheid. Kraanwater is volkomen veilig en smaakt prima, maar restaurants willen dat je flessenwater koopt. Vraag om 'water' en je krijgt een fles mineraalwater (ásványvíz). Onthoud de doppen: roze is plat (savmentes), blauw is bruisend (szénsavas). Als je het gratis kraanwater wilt, vraag dan om 'csapvíz'. In een informeel café is dit standaard. In een middenklasse restaurant kun je een kleine 'service fee' of een kille blik verwachten. Sommige moderne zaken gebruiken nu Floewater-filtratiesystemen en rekenen een vast bedrag per tafel, een eerlijk compromis.

Budapest heeft een aantal oplichtingstrucs van wereldklasse als je niet oppast. Blijf weg van de Váci utca, vooral het gedeelte bij Vörösmarty tér. Als een plek menu's heeft in zes talen met verbleekte foto's van het eten, loop dan door. Je betaalt de dubbele prijs voor magnetronzooi. Pas op voor de 'bijgerecht-oplichting' waarbij het vlees goedkoop lijkt, maar de aardappelen en saus als dure extra's worden gefactureerd. Nog eentje om te vermijden: de 'vriendelijke vreemdeling'-routine in de buurt van de uitgaanswijk. Als twee vrouwen een solo-man om de weg vragen en een 'geweldige bar' aanbevelen die zij kennen, ren dan weg. Je eindigt met een rekening van 50,000 HUF voor twee drankjes en een zeer grote bewaker die de uitgang blokkeert. Kies je bar altijd zelf. Loop twee straten de Joodse wijk in of ga naar het zuiden naar de Ráday utca. De concurrentie is daar hevig, wat de kwaliteit hoog en de prijzen eerlijk houdt.