Etiquette & Fooi in Wenen: Een Uitgebreide Lokale Gids

Vergeet de 20%-regel van thuis. In Wenen verdienen obers een eerlijk loon met secundaire arbeidsvoorwaarden, dus een fooi is eerder een gebaar van dank dan een noodzakelijke aanvulling op het inkomen. Mik op 5% tot 10% door af te ronden naar een mooi bedrag. Laat nooit contant geld op tafel liggen als je weggaat. Dat is rommelig, verwarrend voor het personeel en nodigt zakkenrollers uit. Wacht in plaats daarvan tot de ober met zijn lederen portemonnee naar de tafel komt. Als je rekening €45,50 is, geef dan een briefje van €50 en zeg 'Stimmt so' (uitgesproken als sjtimt zo). Dat betekent dat ze het wisselgeld mogen houden. Als je wat wisselgeld terug wilt maar toch een fooi wilt geven, noem dan het eindbedrag dat je wilt betalen. Geef bij een rekening van €22 een briefje van €50 en zeg 'Vierundzwanzig.' Je krijgt dan precies €26 terug. Klaar. Betaal je met een kaart? Vertel de ober dan het totaalbedrag voordat hij de machine activeert. Er is zelden een fooiregel op de bon, dus als je het niet op tijd zegt, is de kans voorbij.

Water bestellen in Wenen kan een mijnenveld zijn. Het kraanwater hier is van wereldklasse, rechtstreeks uit alpenbronnen zoals Schneeberg en Rax. Het is fris, koud en gratis. Maar restaurants maken hun marges op drankjes, niet op eten. Als je simpelweg om 'water' vraagt, krijg je een fles Vöslauer mineraalwater van €6. Voor kraanwater moet je specifiek vragen om 'Leitungswasser.' In een Kaffeehaus wordt je koffie altijd geserveerd op een zilveren dienblaadje met een klein, gratis glas water. Dat is de gouden standaard. In een volwaardig restaurant wordt het als ongepast beschouwd om alleen kraanwater te bestellen. Neem eerst een biertje of een glas Grüner Veltliner en vraag daarna om een karaf kraanwater ernaast. Sommige plekken rekenen nu een kleine servicebijdrage van €0,50 tot €1,50 voor kraanwater om de afwaskosten van het glas te dekken. Klaag niet. Je krijgt nog steeds hoogwaardig bergwater voor de prijs van een paar munten.

Raak niet in paniek als je 'Gedeck' op de rekening ziet staan. Het is geen toeristenval, maar een traditionele toeslag voor het tafeldekken, meestal tussen de €2 en €5 per persoon. Dit is gebruikelijk in chique zaken en old-school restaurants. Het dekt het linnen, het zilverwerk en de broodmand die op tafel komt zodra je gaat zitten. Meestal wordt dat brood geserveerd met gezouten boter of een smeersel zoals Liptauer. Het addertje onder het gras: je betaalt ervoor of je het brood nu eet of niet. Je kunt de ober vragen de mand direct weg te halen om de kosten te vermijden, maar dat komt gierig over. Wees niet die persoon. Heb je een krap budget? Sla dan de fine dining over en kies voor een informele Beisl of een worstenkraam. Voor de beste prijs-kwaliteitverhouding zoek je naar het 'Mittagsmenü' tussen 11:30 en 14:00 uur. Je kunt dan een tweegangenmenu scoren bij toppers als Plachutta voor ongeveer €16, waarmee je de avonddrukte en de verplichte Gedeck-kosten omzeilt.

Wenen kent twee verschillende tempo's. In een Kaffeehaus zoals Café Sperl is de tafel van jou zolang je wilt. Bestel één koffie en je kunt drie uur blijven zitten met een krant. De obers zullen je niet lastigvallen. Als je nog iets wilt drinken of de rekening wilt, moet je zelf het initiatief nemen. Zoek oogcontact met een vastberaden blik en een knikje. Ga niet zwaaien of met je vingers knippen; dat is de snelste manier om genegeerd te worden. De Beisl is anders. Dit is een buurttavere voor stevige kost zoals Frittatensuppe en Schnitzel. Bij plekken als Gmoa Keller of Gastwirtschaft Steman is de zitindeling vaak informeel. Als het druk is en er is geen gastheer, zoek dan gewoon een lege stoel. Het is volkomen normaal om een vreemde te vragen 'Ist hier noch frei?' en aan te schuiven aan een grote houten tafel. De bediening in een Beisl staat bekend als bot. De 'Wiener Schmäh' kan chagrijnig overkomen, maar dat hoort bij de act. Probeer ze niet te paaien met koetjes en kalfjes. Bestel gewoon je eten en laat ze hun werk doen.

Het einde van de maaltijd is een formele aangelegenheid. Een ober zal nooit de rekening brengen totdat je erom vraagt. Ongevraagd de rekening brengen wordt als een belediging gezien, alsof je eruit wordt gezet. Zeg 'Zahlen, bitte' als je er klaar voor bent. De ober verschijnt met zijn portemonnee en stelt de grote vraag: 'Zusammen oder getrennt?' (Samen of apart?). In tegenstelling tot veel andere steden splitsen Weense obers de rekening met plezier aan tafel. Zeg gewoon: 'Ik had de Gulasch en het kleine biertje.' Ze rekenen het ter plekke uit. Betaal je deel, voeg de fooi toe en klaar. Let op dat contant geld op veel plekken nog steeds koning is. Veel traditionele Beisls en wijnlokalen accepteren helemaal geen kaarten. Vermijd de blauw-gele Euronet-pinautomaten in toeristische zones; die rekenen torenhoge kosten. Gebruik automaten van banken zoals Erste Bank. Houd ook wat muntjes van €0,50 bij de hand voor de toiletjuffrouw. Dat is simpelweg hoe het hier werkt.