Schoenen op de Donau-oever

De geschiedenis hier is gruwelijk. In oktober 1944 greep de fascistische Arrow Cross Party de macht in Hungary en veranderde de rivieroever in een executieplaats. Ze marcheerden duizenden mensen vanuit het Budapest Ghetto naar deze kade. Schoenen waren kostbare buit tijdens de oorlog, dus de militie dwong de slachtoffers deze uit te trekken voor het einde. Ongeveer 3.500 mensen, waaronder 800 Joden, werden op deze manier aan de waterkant vermoord. Hun lichamen verdwenen simpelweg in de ijzige stroming. Filmregisseur Can Togay en beeldhouwer Gyula Pauer realiseerden dit monument in 2005. Ze gebruikten echt schoeisel uit de jaren 40 als model voor de ijzeren afgietsels. Het staat hier sinds de 60e verjaardag van de Holocaust in Hungary, om ervoor te zorgen dat niemand vergeet wat er op deze stenen is gebeurd.

Dit is geen typisch oorlogsmonument. Er is geen massieve zuil of abstract bronzen figuur. Beeldhouwer Gyula Pauer en Can Togay kozen voor een realisme dat bijna té intiem aanvoelt. Elk van de zestig paren is van gietijzer, maar heeft een textuur die lijkt op gebarsten, door zout aangetast leer. Je ziet elke veter en versleten hiel. Omdat ze zonder voetstuk direct aan het steen zijn vastgeklonken, moet je naar beneden kijken om ze te zien. Het is een slimme, fysieke manier om een moment van rouw af te dwingen. De schoenen staan niet netjes in een rij, maar liggen verspreid. Het voelt als chaos gevangen in metaal. Drie ijzeren plaquettes in het Hongaars, Engels en Hebreeuws vertellen het verhaal sober. Ze concurreren niet met de schoenen om je aandacht, en dat zouden ze ook niet moeten doen.

De locatie is een studie in contrasten. Ten noorden van je ligt het Hungarian Parliament, een enorm neogotisch meesterwerk. Het is de zetel van de macht, maar het monument bevindt zich op slechts 300 meter afstand in de schaduw ervan. Loop naar het zuiden en je komt bij de Széchenyi Chain Bridge en de Academy of Sciences. Aan de overkant van het water ziet de skyline van Buda eruit als een ansichtkaart met de Fishermen’s Bastion en Matthias Church. Maar de schoenen verbreken die idyllische sfeer. Ze herinneren je eraan dat er een tragedie plaatsvond op de plek waar mensen nu selfies maken. Om hier te komen, neem je Tram 2. Het is een van de mooiste tramritten ter wereld. Stap uit bij Kossuth Lajos tér en loop naar het zuiden richting het water.

Maak niet alleen een foto vanaf borsthoogte. Ga laag. Richt je lens op de ijzeren zolen om de schaal van de leegte vast te leggen. Gebruik een groot diafragma om het Parliament op de achtergrond te vervagen. Dit creëert een krachtige link tussen de slachtoffers en de staat. Zonsondergang is hiervoor het beste moment. Het 'gouden uur' trekt de schaduwen over de bestrating en brengt de roest in het ijzer naar boven. Als je hier 's nachts bent, focus dan op de waxinelichtjes. Je hebt geen Shoes on the Danube Bank tickets nodig omdat de locatie openbaar en gratis is, dus neem de tijd. Wees er wel integer mee. Gebruik een stille sluiter en sta mensen die er zijn om te bidden niet in de weg.