Panoptikum Budapest

Het Panoptikum maakt deel uit van een enorm natuurlijk gangenstelsel dat honderdduizenden jaren geleden door thermale bronnen is uitgesleten. Mensen namen de grotten uiteindelijk over en breidden ze uit tot een doolhof van wijnkelders, gevangenissen en bunkers. Volgens de legende sloot koning Matthias Corvinus hier in de 15e eeuw Vlad Tepes (Dracula) op, een verhaal waar het museum zwaar op inzet. In de jaren 1900 werden de tunnels gebruikt als geheim militair hospitaal tijdens de Tweede Wereldoororde. De wassen beelden arriveerden in 1983, maar de moderne geschiedenis van de locatie was turbulent. De politie viel het labyrint in juli 2011 binnen en sloot het vanwege een zakelijk geschil. Uiteindelijk heropende het als het Panoptikum, waarbij conceptuele kunst plaatsmaakte voor de legende van de 'Zwarte Graaf' en de theatrale collectie wassen beelden.

De collectie van Panoptikum Budapest zorgt ervoor dat dit meer is dan alleen een wandeling door een grot. Het 'Gemaskerd Bal van de Zwarte Graaf' toont een reeks tableaus van een 18e-eeuws feest dat bevroren lijkt in de tijd. Dit zijn geen goedkope plastic poppen. Dankzij een samenwerking met de Hungarian State Opera House dragen de figuren authentieke, handgemaakte theatrale kleding uit de werkelijke garderobe van de opera. Het is een bijzonder vleugje hogere cultuur in een zeer schaars verlichte omgeving. Je loopt langs scènes van een hedonistische graaf die deals sluit met vogelvrijverklaarden die in de tunnels wonen. De rekwisieten en decorstukken komen uit de opslag van het operagebouw, wat een scherp contrast vormt tussen de fluwelen luxe en de ruwe, druipende rotswanden. Bekijk ook de stenententoonstelling goed. Tussen de wassen beelden liggen authentieke middeleeuwse fragmenten, Turkse grafstenen uit het Ottomaanse tijdperk en beelden van Hongaarse koningen. Deze zware stenen relikwieën verankeren de vreemde sfeer van het bal in de gelaagde realiteit van het verleden van Buda.

De wassen beelden trekken de aandacht, maar het labyrint van Buda Castle is de eigenlijke ster. Je staat 12 tot 16 meter onder de grond in een netwerk dat zich over meer dan een kilometer uitstrekt. Deze ruimtes zijn niet gebouwd als kelders; het zijn natuurlijke geologische holtes, gevormd door water en tijd. De luchtvochtigheid is met 90% hoog en de lucht ruikt naar nat gesteente. Je ziet een ruwe mix van natuurlijk kalksteen en middeleeuws metselwerk, met sporen uit de tijd dat de grot diende als wijnkelder en schuilkelder in de Tweede Wereldoorlog. Navigeren vereist enige concentratie. De grond is vaak glad en ongelijk. De akoestiek is hol en voert het geluid van je voetstappen en de operamuziek die door de speakers klinkt diep de duisternis in. Er is geen natuurlijk licht en geen enkel mobiel signaal. Het is een hermetische wereld die de barokke façade van de stad stript om je het eeuwenoude, koude binnenste van de heuvel te tonen.

Ga naar het gedeelte dat gewijd is aan Vlad de Spietser als je de rillingen wilt voelen. 'Dracula's Chamber' speelt in op de legende van de gevangenschap van de prins met een theatrale opstelling van kettingen, een doodskist en martelwerktuigen in rood en blauw licht. Het is pure kitsch, maar in het donker werkt het uitstekend. Als je je zenuwen wilt testen, probeer dan het 'Doolhof van de Duisternis'. In tegenstelling tot de verlichte displays is dit deel van de tunnel pikdonker. Je moet een gidslijn gebruiken en op je tastzin vertrouwen om de weg naar buiten te vinden. Het is een zintuiglijke schok die je eraan herinnert hoe angstaanjagend het is om ondergronds te zijn zonder licht. Zoek ten slotte de roodmarmeren borstwering in de stenententoonstelling. Dit fragment uit het renaissancepaleis van koning Matthias is een echte schat. Het zien van zo'n koninklijk stuk geschiedenis in een vochtige, stille hoek is een krachtige herinnering aan hoeveel van het middeleeuwse Buda door de eeuwen heen verwoest en begraven is.