Przewodnik po architekturze Wiednia i Hundertwasserze: Od cesarskiej elegancji po ekorebelię

Cesarski barok wydaje się jedynym prawem w centrum Vienna, dopóki nie dostrzeżesz buntu w detalach. Na przełomie XX wieku Otto Wagner porzucił tradycję, by wprowadzić miasto w nowoczesność. Spaceruj wzdłuż Linke Wienzeile, aby odnaleźć jego Majolikahaus (1898). Fasada z kwiatowych płytek zachwyca, łącząc secesję z czystą funkcjonalnością. Jednak dla prawdziwego szoku porównaj kwiaty Wagnera z chłodnym spojrzeniem Adolfa Loosa. Udaj się na Michaelerplatz, by zobaczyć Looshaus, stojący naprzeciwko ociekającego przepychem pałacu Hofburg. Gdy otwarto go w 1910 roku, jego pozbawione ozdób okna wywołały skandal. Mieszkańcy nazywali go „domem bez brwi”. Cesarz Franz Joseph tak go nienawidził, że kazał zasłaniać pałacowe firany, by nie widzieć budynku. Aby poczuć geniusz Loosa, zajrzyj do Loos American Bar przy Kärntner Durchgang. Ma zaledwie 27 metrów kwadratowych, ale lustra i onyks tworzą wrażenie ogromnej, głębokiej przestrzeni. Koktajl kosztuje tu od €14 do €20 i jest to obowiązkowy rytuał. Nie pomiń Postsparkasse (Austriacka Pocztowa Kasa Oszczędnościowa) Wagnera z 1906 roku. Użyto w niej żelbetu i aluminium, gdy uważano je za odpadki przemysłowe, a nie sztukę. Hala bankowa to świątynia praktyczności. Ci ludzie uśmiercili XIX-wieczne ozdobniki i utorowali drogę dla radykalnych osiedli Czerwonego Wiednia.

Jeśli Loos obdarł miasto z ozdób, Friedensreich Hundertwasser przyniósł feerię barw. W latach 80. ten artysta zaatakował „bezduszną linię prostą” i zażądał przestrzeni, w których ludzie i drzewa żyją jako równi sobie. Jego najsłynniejszym dziełem jest Hundertwasserhaus przy Kegelgasse 36-38 w 3. dzielnicy. To budynek komunalny, który wygląda jak stopiona układanka w podstawowych kolorach z lasami na dachu. Zobaczysz drzewa wyrastające z okien – to „lokatorzy-drzewa” domagający się swoich praw. Nie próbuj jednak wchodzić do środka; tu naprawdę mieszkają ludzie ceniący swoją prywatność. Pozostań na deptaku, by podziwiać pofalowany bruk i fontannę. Tuż obok znajduje się Hundertwasser Village. Do 1990 roku był to warsztat oponiarski, dopóki artysta nie zamienił go w bazar. Choć skłania się ku komercji z kramami z magnesami, zajrzyj tam na pięć minut. Design kawiarni i psychodeliczne toalety są jak z bajki. Przyjdź rano, gdy światło najlepiej wydobywa kolory, zanim zjawią się tłumy.

Dziesięć minut spacerem od osiedla, przy Untere Weißgerberstraße, znajdziesz Kunst Haus Wien. To punkt kulminacyjny. W 1991 roku Hundertwasser przekształcił dawną fabrykę mebli Thonet w pokryte mozaikami muzeum. Czarno-biała szachownica fasady jest opleciona bluszczem i nieregularnymi plamami farby. Mieści się tu największa na świecie kolekcja jego obrazów i makiet. Wstęp kosztuje €16, ale z Vienna City Card otrzymasz 30% zniżki. Główną atrakcją są podłogi – nierówne i pagórkowate niczym dno lasu. To celowy zabieg, by zmusić Cię do zwolnienia i odnalezienia równowagi. Budynek przeszedł niedawno modernizację i jest zasilany energią hydrotermalną, stając się pierwszym „zielonym muzeum” w Austrii. Na dachu żyje 140,000 pszczół, produkujących miód do muzealnego sklepu. Zakończ wizytę w Café Friedlich na parterze. Otwarta ponownie w 2024 roku, jest oazą z mozaikowymi filarami. Zamów kremową zupę z pokrzywy (Hundertwassers Leibspeis) i tym razem odpuść sobie sztywne kawiarnie przy Ringstrasse.

Najbardziej niesamowity budynek w 9. dzielnicy to właściwie zakład przetwórstwa odpadów. Mowa o Spalarni Odpadów Spittelau. Po pożarze w 1987 roku miasto poprosiło Hundertwassera o jej renowację. Zgodził się dopiero po obietnicy zainstalowania najlepszej na świecie technologii oczyszczania spalin. Dziś zakład ogrzewa setki tysięcy domów. Jedź metrem U4 lub U6 do stacji Spittelau, a zobaczysz złotą kulę lśniącą na potężnym kominie. Całość wygląda jak forteca Willy’ego Wonki z niebieskimi płytkami i poszarpanymi oknami. To jedyny budynek użyteczności publicznej, który zobaczysz na pocztówkach. Widok z Donaukanal jest świetny, ale wejście do środka jeszcze lepsze. Wien Energie organizuje bezpłatne wycieczki z przewodnikiem. Możesz stanąć na szklanej podłodze nad bunkrem na odpady i zobaczyć zaawansowane technologicznie wnętrze. Rezerwacji należy dokonać z kilkutygodniowym wyprzedzeniem na stronie Wien Energie. To najlepszy dowód na to, że zrównoważona inżynieria nie musi być nudna.

Transport w Vienna jest wydajny, ale zasady się zmieniają. Od 2026 roku bilet 24-godzinny w aplikacji WienMobil kosztuje €9.70. Wersje papierowe są droższe. Omijaj U-Bahn, gdy tylko możesz, i korzystaj z tramwajów, by podziwiać miasto. Tramwaj linii 1 to najlepsze narzędzie; okrąża Ringstrasse z jej cesarską architekturą, a potem wjeżdża do 3. dzielnicy. Wysiądź na Hetzgasse, by w dwie minuty dojść do Hundertwasserhaus. Stamtąd spacerem udaj się do Kunst Haus Wien. Jeśli masz ochotę na aktywność, wypożycz rower WienMobil i pojedź wzdłuż kanału do Spittelau. Przy zwiedzaniu wielu miejsc warto wykupić Vienna City Card. Pokrywa ona transport i obniża cenę wstępu do Kunst Haus o 30%. Daje też pretekst do wycieczki na obrzeża – udaj się do Steinhof, by zobaczyć kościół Ottona Wagnera ze złotą kopułą. To idealny finał trasy szlakiem modernizmu.