Museum voor Moderne Kunst Stichting Ludwig (MUMOK)

MUMOK begon in 1962 als het '20er Haus' in een paviljoen dat was overgebleven van de Wereldtentoonstelling in Brussel. Oprichtend directeur Werner Hofmann bouwde in die beginjaren een serieuze reputatie op voor modernisme. In 1981 werd het pas echt interessant. De Duitse verzamelaars Peter en Irene Ludwig schonken de stad een enorme collectie Pop Art, wat leidde tot de oprichting van de Austrian Ludwig Foundation. Deze gift veranderde alles en dwong het museum om meer ruimte te zoeken. Het zwierf jarenlang tussen de Schweizergarten en Palais Liechtenstein voordat het eindelijk zijn permanente plek vond. Op 15 september 2001 opende de huidige basaltkubus in het MuseumsQuartier. Het was het laatste puzzelstukje dat dit voormalige stallencomplex veranderde in een van de grootste culturele knooppunten ter wereld.

Deze plek herbergt ongeveer 10.000 werken van 1.600 kunstenaars. Het is het zwaargewicht van de Centraal-Europese moderne kunst. Het museum begon in de jaren zestig met het verzamelen van klassiek-modernistische stukken, dus je ziet veel Paul Klee, Kandinsky en Piet Mondrian. Maar de kern van de collectie komt voort uit de aankopen van Ludwig en Hahn. Deze verschoven de focus naar de luidruchtige, rauwe avant-garde van de jaren 60. Wandel rond en je stuit op 'Orange Car Crash' van Warhol en 'Mouse Museum' van Claes Oldenburg. Het gaat echter niet alleen om de grote namen. Het museum of modern art ludwig foundation vienna is de belangrijkste hoeder van het Wiener Aktionismus. Deze beweging uit de jaren 60 was bruut, visceraal en totaal uniek voor Oostenrijk. Tussen de schetsen van Günter Brus en de relikwieën van Hermann Nitsch krijg je een rauwe blik op hoe deze kunstenaars de naoorlogse sociale muren neerhaalden. Het is een enorm, evoluerend verhaal over hoe kunst 'vreemd' werd.

Het gebouw is een statement. Het is een schil van 13.000 panelen van donkergrijze vulkanische steen die eruitziet alsof het in de grond zinkt. Architecten Ortner & Ortner wilden niet dat het opging in de omringende barokke paleizen; ze wilden juist contrast. Het gebogen dak en de verzonken basis geven het een zwaar, planetair gevoel. Maar laat de donkere buitenkant je niet misleiden. Binnen is alles licht. Je komt binnen via een enorme trap op de helft van de hoogte van het gebouw. Een centraal atrium overspoelt de kern met daglicht, dat weerkaatst op de terrazzovloeren en witte muren. De galeries zijn gigantisch, met plafonds van vijf meter hoog en geen kolommen die in de weg staan. Het is een flexibele ruimte, ontworpen voor alles van piepkleine schetsen tot enorme sculpturen. Zoek naar het 'architecturale Easter egg' op het bovenste niveau: dat ene panoramavenster is een briljante inkeping in het basalt die uitkijkt over de koepels van de stad.

De opstelling wisselt vaak, maar sommige pijlers blijven altijd staan. Pop Art is de grote trekpleister. De zachte sculpturen van Oldenburg zijn klassiekers die je twee keer naar alledaagse objecten laten kijken. De felle stripboekstijl van Roy Lichtenstein vormt meestal het anker op de bovenste verdiepingen. Als je de voorkeur geeft aan iets intellectueler werk, ga dan naar de secties Conceptuele Kunst en Minimalisme. Je vindt er namen als Joseph Beuys, Yoko Ono en Nam June Paik. Bij deze werken is het idee belangrijker dan het beeld. De kelderverdiepingen zijn hiervoor perfect: ze zijn donker, stil en ideaal voor de experimentele filmvertoningen van het museum. En dan is er het Aktionismus. Dit is niet voor niets het beroemdste deel van het museum. Deze tentoonstellingen gebruiken foto's en relikwieën van performances om een tijd te documenteren waarin Oostenrijkse kunst werkelijk gevaarlijk was. Het is een historische mokerslag die je nergens anders vindt.