Leopold Museum

Het Leopold Museum bestaat omdat een geneeskundestudent genaamd Rudolf Leopold niet kon stoppen met het kopen van kunst. In de jaren 50 begonnen hij en zijn vrouw Elisabeth te jagen op het Oostenrijks modernisme in een tijd dat Egon Schiele nog als een voetnoot werd beschouwd. Vijf decennia lang verzamelden ze meer dan 5.000 werken voor destijds bescheiden bedragen. In 1994 sprongen de Republiek Oostenrijk en de Nationale Bank bij om deze privécollectie om te vormen tot een publieke stichting. Dit kalkstenen fort opende uiteindelijk zijn deuren op 22 september 2001 als het ankerpunt van het MuseumsQuartier. Rudolf leidde de plek tot zijn dood in 2010. Vandaag de dag bevat de kluis meer dan 8.300 objecten, wat de status als 's werelds belangrijkste bewaker van Schiele’s nalatenschap veiligstelt.

De permanente collectie is een diepe duik in de psychische wrijving van het laat-19e-eeuwse Oostenrijk. Je begint met de decoratieve glans van de Wiener Secession voordat je tegen de muur van expressionistische angst aanloopt. Centraal staat 'Wenen 1900', een tentoonstelling die bewijst dat kunst niet in een vacuüm ontstond. Het was een tijd van enorme glamour en nog grotere vrees. Natuurlijk kom je hier echt voor Schiele. Het museum bezit 's werelds meest complete Schiele-collectie, inclusief veertig olieverfschilderijen en ongeveer tweehonderd tekeningen. Je ziet zijn stijl in real-time transformeren. Hij gaat van het nabootsen van Klimt naar het schilderen van huid die eruitziet alsof deze door de ziel is gekneusd. Het is rauwe kost. Om de rauwheid in evenwicht te brengen, ga je naar de Gustav Klimt-sectie. Deze is niet zo groot als de Schiele-verzameling, maar bevat belangrijke topstukken die zijn ontwikkeling van academisch schilder tot rebellenleider volgen. Voeg daar werken van Kokoschka en Gerstl aan toe, en je hebt een complete, ontroerende kaart van hoe de moderne kunst daadwerkelijk begon.

Geef prioriteit aan de grote namen, anders ga je weg met het gevoel dat je de essentie hebt gemist. Begin bij Gustav Klimt’s 'Dood en Leven'. Het is een enorm, allegorisch werk waarin een skeletachtige Dood naar een kleurrijke stapel slapende mensen staart. De patronen zijn hypnotiserend. Maar het echte icoon is Schiele’s 'Portrait of Wally Neuzil'. Men noemt het niet voor niets de 'Mona Lisa van Wenen'. Het is een doordringende, tedere blik op zijn minnares en heeft een eigen heftige voorgeschiedenis met een beroemde rechtszaak over door de nazi's geroofde kunst. Het is klein, maar het is het middelpunt van de zaal. Zoek na de doeken de displays van de Wiener Werkstätte op. Dit zijn niet zomaar 'oude stoelen'. Je kijkt naar handgemaakt zilver en meubels van Koloman Moser en Josef Hoffmann. Zij geloofden in het 'Gesamtkunstwerk', waarbij zelfs een suikerpot een meesterwerk was. Het laat precies zien hoe de Weense elite wilde leven: omringd door high-end design in elke hoek van het huis.

Het gebouw maakt zijn punt al voordat je de tickets voor het Leopold Museum koopt. Het is een 24 meter hoog blok van Vratsa-kalksteen uit de Donau. De witte steen is een bewuste, stille provocatie tegen de sierlijke, overdadige keizerlijke architectuur van de nabijgelegen Hofburg. Binnen draait alles om het licht. Een 19 meter hoog glazen atrium fungeert als de ruggengraat van het gebouw, waardoor verdwalen onmogelijk is. Je loopt op massief eikenhouten parket en ziet koperen details die luxe aanvoelen zonder opzichtig te zijn. De architecten waren ook slim in hoe je de kunst ervaart. De bovenste verdiepingen gebruiken lange ramen om de natuurlijke Weense zon binnen te laten, terwijl de kelderverdiepingen hightech lichtplafonds gebruiken om de gevoelige papieren te beschermen. Of je nu kijkt naar een fragiele aquarel van Schiele of een enorm olieverfschilderij van Klimt, de verlichting is chirurgisch nauwkeurig. Het is een functionele, prachtige machine om naar kunst te kijken.