Vrtbovská zahrada (De Vrtba-tuin)

Jan Josef, graaf van Vrtba, wilde een pronkstuk. Hij gaf František Maxmilián Kaňka de opdracht om dit tussen 1715 en 1720 op een steile heuvel te bouwen. De graaf was een belangrijke speler en droeg de titel van Hoogste Burggraaf van Prague Castle. Kaňka werkte niet alleen. Hij schakelde beeldhouwer Matyáš Bernard Braun en schilder Václav Vavřinec Reiner in voor de details. Het is nu een monument van klasse 1 op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Nadat de helling jarenlang was verzakt, vond er van 1990 tot 1998 een enorme restauratie plaats. Op 3 juni 1998 werd het eindelijk weer opengesteld voor iedereen.

Kaňka had een probleem in 1720. Hij kreeg een klein, onhandig stukje van een heuvel toegewezen. De meeste architecten zouden het er moeilijk mee hebben gehad, maar hij keek naar Italië voor de oplossing. In plaats van tegen de helling te vechten, omarmde hij deze. Hij verdeelde de ruimte over drie terrassen en maakte van een beperking een troef. Het is een briljant staaltje techniek. Het onderste niveau voelt besloten en klein aan. Het ligt ingeklemd tussen de paleismuren en de volière. Maar dan bereik je de eerste trap. Het beklemmende gevoel verdwijnt onmiddellijk. Het middelste terras fungeert als ankerpunt. Het wordt ondersteund door een enorme steunmuur die meer weg heeft van een vesting. Hier is de buxus gesnoeid in krulpatronen die je blik naar de hemel leiden. De laatste klim brengt je naar de gloriette. Van onderaf lijkt de tuin een muur van groen. Van bovenaf vormen de trappen het perfecte kader voor de stad. Het verbindt de besloten wereld van de graaf met de openbare skyline van Prague.

Dit is niet zomaar een park. Het is een galerie met de hemel als plafond. Matyáš Bernard Braun was de grote man van de Boheemse baroksculptuur. Hij vulde deze ruimte met een menigte stenen goden en helden. Dit zijn geen stijve, saaie beelden. Ze zijn gespierd en vol beweging. Kijk hoe hun kleding lijkt te wapperen in een briesje dat er niet is. Braun was een meester in drama. Je vindt er Apollo en Diana, samen met Jupiter die de wacht houdt op de balustrades. Ze fungeren als brandpunten die je door het groen trekken. De beelden veranderen naarmate de zon draait. 's Ochtends zien ze er scherp en koud uit. Tegen de late namiddag geven de schaduwen ze nieuwe gezichtsuitdrukkingen. Zelfs de lagere niveaus hebben hun eigen cast. Bacchus en Ceres verschijnen in de Sala Terrena, een knipoog naar het verleden van de tuin als wijngaard. Van de reusachtige Atlas bij de deur tot de kleine putti bij de vijver: elke centimeter steen vertelt een verhaal van de smaak van de high society.

De overgang van het paleis naar de tuin vindt plaats in de Sala Terrena. Het is een gewelfde zaal waar buiten en binnen in elkaar overvloeien. Het hoogtepunt hier is het plafond. Václav Vavřinec Reiner schilderde een enorm fresco van Venus en Adonis. Het is een verhaal over schoonheid en hoe snel die vervaagt. Het is een passend thema voor een tuin die met de seizoenen mee verandert. Stap naar buiten en je ziet hetzelfde oog voor detail in de planten. Dit is de natuur onder totale controle. De buxushagen zijn gesnoeid in precieze, krullende patronen die 'broderies' worden genoemd. Ze blijven het hele jaar door groen en vormen de basis voor de bloemen die in de zomer bloeien. Je ziet rozen en hortensia's, met bergenia's her en der verspreid. De heuvel zelf helpt de planten in leven te houden. De stenen muren nemen de hele dag zonlicht op. 's Nachts stralen ze die warmte weer uit. Dit creëert een warme luchtbel die de gevoeligere planten beschermt. Het is een mix van gedisciplineerd tuinieren en klassieke kunst.

De klim eindigt bij de gloriette. Het is een muur met drie vleugels die dient als decor voor de hele tuin. Kijk goed naar de reliëfs van zeegoden en de stenen schelpen. De fresco's die hier vroeger waren, zijn verdwenen, maar de texturen van de steen en het schelpenwerk zijn voldoende. Het voelt aan als een romantische ruïne vergeleken met de perfecte gazons beneden. Maar de echte reden dat je hier bent, is het uitzicht. De gloriette biedt een vogelvluchtperspectief op Malá Strana. St. Nicholas Church domineert het beeld met haar groene koepel. Daarachter zie je de lijn van rode daken en de spitsen van Old Town. Je hoort de stad, maar je bevindt je er hoog boven. Het gekletter van de vijver en de vogels in de volière overstemmen het straatlawaai. Het is een zintuiglijke reset. De tuin is ontworpen voor meer dan alleen een wandeling. Hij is gebouwd als het ultieme uitkijkpunt.