Buty na brzegu Dunaju

Historia tego miejsca jest mroczna. W październiku 1944 roku faszystowska partia Arrow Cross przejęła władzę w Hungary i zamieniła nabrzeże rzeki w miejsce egzekucji. Pędzili tysiące ludzi z Budapest Ghetto pod samą krawędź wody. Buty były podczas wojny cennym łupem, więc milicja zmuszała ofiary do ich zdejmowania przed śmiercią. W ten sposób nad brzegiem zamordowano około 3500 osób, w tym 800 Żydów. Ich ciała po prostu znikały w lodowatym nurcie. Reżyser Can Togay i rzeźbiarz Gyula Pauer zrealizowali ten pomnik w 2005 roku. Jako modeli dla żeliwnych odlewów użyli prawdziwego obuwia z lat 40. Pomnik stoi tu od 60. rocznicy Holokaustu w Hungary, dbając o to, by nikt nie zapomniał o tym, co wydarzyło się na tych kamieniach.

To nie jest typowy pomnik wojenny. Nie znajdziesz tu potężnego filaru ani abstrakcyjnej figury z brązu. Rzeźbiarz Gyula Pauer i Can Togay postawili na realizm, który wydaje się niemal zbyt intymny. Każda z sześćdziesięciu par jest wykonana z żeliwa, ale ich faktura przypomina popękaną, poplamioną solą skórę. Dostrzeżesz każdą sznurówkę i znoszony obcas. Ponieważ są przytwierdzone bezpośrednio do kamienia bez cokołu, musisz spojrzeć w dół, aby je zobaczyć. To sprytny, fizyczny sposób na wymuszenie chwili zadumy. Buty nie są ustawione w rzędzie. Są rozrzucone. Sprawiają wrażenie chaosu uwięzionego w metalu. Trzy żelazne tablice w językach węgierskim, angielskim i hebrajskim prosto opisują tę historię. Nie odciągają uwagi od butów – i tak właśnie powinno być.

Lokalizacja ta stanowi studium kontrastów. Na północy znajduje się Hungarian Parliament, ogromne arcydzieło neogotyku. To siedziba władzy, a jednak pomnik leży zaledwie 300 metrów dalej, w jego cieniu. Idąc na południe, trafisz na Széchenyi Chain Bridge i Academy of Sciences. Po drugiej stronie wody panorama Buda wygląda jak z pocztówki, z Fishermen’s Bastion i Matthias Church na czele. Jednak buty przełamują ten malowniczy urok. Przypominają, że tragedia wydarzyła się dokładnie tam, gdzie ludzie teraz robią sobie zdjęcia. Aby się tu dostać, wybierz Tram 2. To jedna z najpiękniejszych tras tramwajowych na świecie. Wysiądź na Kossuth Lajos tér i idź na południe w stronę wody.

Nie rób po prostu zdjęcia z wysokości klatki piersiowej. Zejdź nisko. Ustaw obiektyw na poziomie żelaznych podeszew, aby uchwycić ogrom pustki. Użyj szerokiej przysłony, by rozmyć budynek Parliament w tle. Tworzy to silną więź między ofiarami a państwem. Zachód słońca to najlepszy czas na takie ujęcia. „Złota godzina” wydłuża cienie na chodniku i podkreśla rdzawy kolor żeliwa. Jeśli jesteś tu w nocy, skup się na zniczach. Nie potrzebujesz biletów do Shoes on the Danube Bank, ponieważ miejsce jest publiczne i bezpłatne, więc nie spiesz się. Pamiętaj tylko o empatii. Używaj cichej migawki i nie przeszkadzaj osobom, które przyszły się pomodlić.