Holokauszt Emlékközpont

Lipót Baumhorn, de absolute meester van het Hongaarse synagoge-ontwerp, bouwde de Páva Street Synagogue in 1924. Het diende de Joodse gemeenschap in Ferencváros tot de wereld in 1944 instortte. Tijdens de laatste oorlogsjaren werd het gebouw gebruikt als verzamelplaats voor mensen die wachtten op deportatie. Na 1945 werd de synagoge aan haar lot overgelaten. Decennialang was het niet meer dan een verwaarloosd pand dat dienst deed als kantoor- en opslagruimte. In 1999 veranderde dit toen de overheid een stichting oprichtte om het te redden. Architecten István Mányi en Attila Gáti ontwierpen een strakke, moderne museumvleugel die zich om de oorspronkelijke structuur heen vouwt. Ze voltooiden het project in 2004 en openden de deuren op de 60e verjaardag van de eerste massale deportaties. Het is nog steeds de eerste door de staat opgerichte Holocaust-instelling in dit deel van Europa.

De hoofdtentoonstelling is getiteld "Van rechteloosheid tot genocide". Deze bevindt zich met een reden in de kelder. De muren staan schuin en de gangen voelen nauw aan. De architectuur wil dat je je net zo ongemakkelijk voelt als de geschiedenis die er wordt verteld. Je ziet polygoonjournaals en hoort getuigenissen van overlevenden die de jaren 40 ongemakkelijk dichtbij brengen. Maar het zijn de kleine dingen die blijven hangen: een pop, een koffer, een handgeschreven briefje. Deze voorwerpen verankeren de tijdlijn terwijl je beweegt van de discriminerende wetten van de jaren 20 naar de terreur van de Pijlkruisers en de treinen naar Auschwitz. Via interactieve schermen kun je gegevens opzoeken van specifieke dorpen in heel Hongarije. En dan klim je eindelijk weer omhoog; de duisternis van de galeries maakt plaats voor de gedenkruimte boven.

Dit is de ziel van het centrum. Baumhorn ontwierp het in 1924 en de restauratie is een triomf. Kijk omhoog naar het plafond: de geometrische patronen in blauw, goud en wit creëren een ruimte die lijkt te ademen. Het is een enorm contrast met de drukke Dohány utca Synagoge. Hier ben je meestal alleen met de stilte. De ark en de bima staan weer op hun plek. Soms is de zithoek het decor voor tijdelijke kunst of concerten, maar meestal is het een ruimte voor bezinning. Onder je toont het museum de poging om een cultuur uit te wissen; hier boven bewijst de koepel dat dit niet is gelukt. De overgang van de krappe, donkere gangen beneden naar deze luchtige, lichte hal is het krachtigste deel van het bezoek.

Het gebouw is een monument op zich. István Mányi ontwierp de moderne vleugel om de oude synagoge te omlijsten zonder deze aan te raken. Het is een fysieke opening die de breuk in de geschiedenis symboliseert. De muren zijn van ruw beton en de ingang voelt als een afdaling in een andere wereld. Op de binnenplaats vind je de Toren van Verloren Gemeenschappen: een glazen kolom met de namen van 1.441 steden waar het Joodse leven werd weggevaagd. Het ziet eruit als een geestverschijning. Dan is er de Gedenkmuur. Van een afstand lijken de met laser gegraveerde namen op ruis, maar kom dichterbij en de ruis verandert in individuele namen. Er worden nog steeds namen toegevoegd naarmate onderzoekers ze vinden; het is een levende lijst.